عباس قديانى
438
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
ساتراپ سلوكيان از لحاظ ادارى به ساتراپنشينهاى مختلف تقسيم مىشد و حكام منصوب از طرف شاه كه استراتژ يا ساتراپ خوانده مىشدند در رأس آن قرار داشتند . ساتى برزن 1 - از بزرگان و امراى عصر داريوش سوم و والى هرات . در سومين و آخرين جنگ داريوش با اسكندر در سال 331 ق . م . كه در گوگامل روى داد ، ساتى برزن فرماندهء سپاهيان هراتى بود . پس از شكست داريوش وى با 600 سوار گريخت و در گرگان به حضور اسكندر رسيد و از سوى او به حكومت هرات منصوب شد ، ولى بعدها عصيان كرد و عاقبت در 328 ق . م . به دست لشكريان مقدونى كشته شد . 2 - از خواجگان دربار اردشير دوم ، نهمين پادشاه هخامنشى است . ساتى بيگ 739 - 740 ق . از زنان فرمانروا . وى دختر الجاتيو سلطان محمد خدابنده ( 703 - 717 ق . ) و خواهر ابو سعيد ( 717 - 736 ق . ) بود . ابو سعيد در 20 رجب 719 ق . او را به ازدواج امير چوپان ، وزير مقرب خود درآورد . اما پس از بدگمانى ابو سعيد به امير چوپان و ايجاد كدورت ميان آن دو ، امير چوپان ساتى بيگ را رها كرد و او به سلطانيه نزد برادرش بازگشت . بعد از مرگ ابو سعيد ارپا خان ( 736 ق . ) به سلطنت رسيد و ساتى بيگ را به عقد خويش درآورد . پس از قتل ارپا خان ( 736 ق . ) ساتى بيگ به همراه پسرى كه از امير چوپان داشت نزد امير شيخ حسن ايلكانى ، معروف به امير شيخ حسن بزرگ ( - 757 ق . ) و مؤسس سلسله آل جلاير رفت . اما وقتى كار امير شيخ حسن چوپانى ، معروف به شيخ حسن كوچك ( - 744 ق . ) قوت گرفت به او پيوست ( 737 ق . ) . چندى بعد كه روابط بين امير شيخ حسن و قراجرى ، سردار ترك او ، به هم خورد ، امير شيخ حسن به پيشنهاد امراى هزارهها و چوپانيان ساتى بيگ را به عنوان پانزدهمين ايلخان مغول به سلطنت نشاند و نام او را در خطبه و سكه داخل كرد و از خاندان خواجه رشيد الدين فضل الله ، ركن الدوله شيخى و از فرزندان خواجه عليشاه ، غياث الدين محمد را هم به وزارت او گماشت . آذربايجان و اران تحت امر ساتى بيگ و شيخ حسن كوچك درآمد و آنان زمستان را در اران گذراندند و در بهار با اردويى روى به آذربايجان نهادند . شيخ حسن بزرگ نيز به خدمت ساتى بيگ آمده و دست او را بوسيد و پس از عذرخواهى با اردو به اوجان تبريز آمد . شيخ حسن كه مىپنداشت ساتى بيگ در امر سلطنت ناتوان است پس از رسيدن اردوى شيخ حسن بزرگ به اوجان ، ناگهان دستگاه ساتى بيگ را غارت كرد و يكى از نبيرهزادگان هلاكو به نام سليمان خان را به سلطنت نشاند و ساتى بيگ را به زور به عقد او درآورد . ساجيان سلسلهاى از امراى ايرانى در آذربايجان ، منسوب به ابو الساج نام از منسوبين امراى اشروسنه كه از جانب خلفاى بنى عباس از 279 تا 317 ه . ق . در حدود آذربايجان فرمانروايى داشتهاند ، و اسما تابع و مطيع خلفا بودهاند . ابو الساج ولايت كوفه و اهواز را داشت و پسرش محمد افشين ولايت آذربايجان يافت و چندى